Arnaldur      Grétarsson

Pöndur hafa á seinni tímum orðið að "poster animal" fyrir dýravernd og hin miskunarlausu örlög sem náttúran hefur uppá að bjóða fyrir þá sem eru ekki að standa sig, eða taka vitlausar ákvarðanir í þróunarferlinu. Með öðrum orðum útrýmingarhættu.

Það er skiljanlegt að pandan njóti þessa vafasama heiðurs, sem það að vera sendiherra vonlausra tegunda jarðarinnar, hlýtur að teljast.

Pandan er svarthvít og samstundis þekkjanleg. Hún er loðin og virkar mjúk, góðleg og hálf klunnaleg á mann, ekki ósvipað loðbangsa sem börn sofna með í fanginu. (Pandan er reyndar í raun loðbangsi en eins og stendur er hún ennþá lifandi í smá stund enn.)

Sjálfur væri ég alveg til í að eiga svosem eins og eina pöndu heima. Við höfum öll látið ökkur bregða með móðurpöndunni og farið svo að hlæja yfir geðshræringu hennar í myndbandinu "Sneezing Baby Panda". Sömuleiðis hefur pandan veitt okkur innblástur í kvikmyndum á borð við Kung Fu Panda. Milljónir barna um heim allan láta mála sig í framan eins og pöndur á klístruðum, kandífloss-knúnum hátíðum og uppákomum. Pandan er vinur okkar allra.

Þess vegna er mjög skiljanlegt að eytt sé milljónum dollara ár hvert í að bjarga þessum krúttlega vini okkar. Hver hefur tíma í að hugsa um ljót, limlest börn í Afganistan hvort eð er? Þar eru bara einhverjir talibanar að fokka upp lífinu.

En vill pandan einusinni láta bjarga sér?

Það hefur sýnt sig að pöndur hafa hérumbil eins takamarkaðan áhuga á að viðhalda eigin tegund og mögulegast er unnt. Þær hafa álíka mikla þolinmæði fyrir tímgun og ég hef fyrir kvikmyndum Michael Bay, sem er engin.

Sú fáránlega staða er komin upp í dag, að mannfólk er í reynd, eiginlega farið að ausa pöndur peningum fyrir að stunda kynlíf sem þær hafa óbeit á.

Þetta virkar allt eitthvað hálf öfugsnúið. Þó er ég með ákveðna kenningu um málið og sanngjarna lausn þess. Þetta krefst þó stuttrar sögu.

Vitað er að pöndur voru eitt sinn kjötætur og fundust á mun dreifðara svæði en þær búa nú á. Á einhverju stigi málsins hættu pöndur að leggja sér kjöt til munns og ákváðu að bambus, næringarsnauð jurt, yrði þeirra aðalfæða og þær tóku sér bólfestu á mjög litlu svæði sem þær urðu seinna að keppa um, við pirraða iðnjöfra, með krúttleika sinn einan að vopni.

Slíkt hefur gerst oft áður í þróunarsögunni. Nærtækast er ef til vill dæmið um náfrændur okkar allra í Paranthropus fjölskyldunni. Saga Paranthropusar er í raun saga tveggja bræðra sem fóru sitthvora átt í þróunarsögunni. Paranthropus (P. aethiopicus, P. boisei og P. robustus) komu allir af Australopithecus að því að talið er, eins og náfrændi hans Homo. Homo og Paranthropus ólust því upp jafnhliða sem þróunarfræðilegir bræður (Gr. Para="við hlið", anthropos="maður").

Á einhverju stigi málsins ákvað Paranthropus að hann vildi fara aðra leið í lífinu. Hann gat ekki hugsað sér sveittan burger og fór að háma í sig salat í staðin. Sjálfsagt hefur Paranthropus verið mjög krúttlegur gæi, hlustað á fallega tónlist og notið ilmkerta, en allt salatátið kom honum á endanum í koll.

Á meðan var Homo duglegur að borða kjötið sitt. Hann fékk því nóg prótín og heilinn á honum varð gríðarstór. Paranthropus fékk aftur á móti aldrei nóg prótein og allur hans vöxtur fór í að mynda kjálka sem gætu ráðið við trefjaríku fæðuna sem hann hafði einsett sér að lifa á. Með þessu dæmdi Paranthropus sig í neðri hluta fæðukeðjunnar og gat ekki farið í burtu frá litla jurtagarðinum sínum, á meðan Homo reis í efstu þrep pýramídans og sat þar sem kóngur, óbundinn af átthagafjötrum.

Dómurinn var upp kveðinn. Paranthropus áttaði sig á því að hann var þróunarfræðileg blindgata, og hann gafst upp og hvarf.

Hverfum nú aftur að vini okkar pöndunni. Mér virðist á öllu að pandan sé á svipuðum stað í tilverunni og frændi okkar Paranthropus. Pandan hefur löngu áttað sig á þessu. Hún er orðin þreytt á bambus vitleysunni, og nennir þessu ekki lengur. Ég fullyrði að pandan hefur ákveðið að hverfa af braut þróunarsögunnar.

Það verður vissulega sjónarsviptir af þessari krúttsprengju. En ég segi að við leyfum henni að fara með reisn.