Arnaldur      Grétarsson

Ég þarf að játa á mig smá glæp. Nú hef ég um eitthvert skeið haldið því fram að áfengi og tóbak hafi verið fjarlægt úr vísitölugrunninum fyrir einhverjum árum.

Einhverstaðar heyrði ég þessu slegið fram, og át það upp hrátt, án þess að 'double-checka' staðreyndirnar í málinu. Við nánari skoðun málsins virðist þessi staðhæfing dregin af því að reglulega hafa verið bornar upp þingsályktunartillögur, þessa efnis, án þess að ég geti séð að þær hafi endilega verið samþykktar eða skilað sér í breyttu vinnulagi Hagstofunar.

Við mjög fljótfærnislega 'googl-un' sýnist mér þetta fyrst dúkka upp í umræðunni árið 1994. Vafalaust hefur verið vakið máls á þessu fyrr, en ég nenni ekki að leggjast í víðtækar sagnfræðirannsóknir í tengslum við þetta mál.

Allavega er það ljóst að þarna stígur Davíð Oddsson fram og leiðréttir þessa vitleysu. Hann bendir réttilega á að framfærsluvísitalan (eins og hún hét þá) eigi að endurspegla raunverulega neyslu fólks, en ekki einhverja óskhyggju um heilbrigðari lífsstíl.

Let's give credit where it's due.

Engu að síður virðist þessi hugmynd skjóta upp kollinum af og til síðan. Þetta gæti þá útskýrt hvers vegna einhver hefur gripið þetta á lofti og haldið því fram sem orðnum hlut. Ég vil árétta að ég bjó þennan misskilning ekki til, þótt ég sé sekur um að breiða hann út.

Það er sorglegt að fólk misskilji hlutverk vísitöluútreikninga á þann hátt að vísitalan eigi að mæla fyrir um "rétta" neyslu fólks, frekar en að hún eigi að mæla raunverulega neyslu fólks.

Nýjasta dæmið um þetta er ekki nema tveggja ára gamalt.

Reyndar þegar ég fór að skoða málaflokkinn nánar, komst ég að því að það er engin leið að sjá hvað Hagstofan reiknar inn í vísitölu. Þá meina ég vöruflokka, ekki einstakar vörur. Kannski er það eðlilegt, þar sem slíkt gæti haft í för með sér að menn færu að umgangast vörur sem reiknaðar eru inn í vísitölu á annan hátt. Engu að síður er þetta óþægilegt, þar sem það virðist vera háð duttlungum starfsmanna Hagstofunnar hvað á að endurspegla raunverulega neyslu í landinu.

Þá fann ég þetta:
"Skekkjur vegna staðkvæmni: Ef innkaupavenjur heimila breytast til dæmis þannig að verslað er í meira mæli þar sem verð er lágt, en úrtaki verslana haldið óbreyttu, þannig að verðlækkun vegna þessa mælist ekki í vísitölu, verður skekkja vegna staðkvæmni í innkaupum heimila sem getur þurft að leiðrétta."

Ég get varla túlkað þetta öðruvísi en svo, að ef að einhver starfsmaður Hagstofunnar fær á tilfinninguna að fólk sé kannski að fara meira í Bónus en áður, þá geti viðkomandi "fært innkaupakörfuna niður". M.ö.o. að raunveruleg verðaukning hluta komist ekki til skila, vegna þess að það eru bara fundnir aðrir hlutir sem "fólk er kannski farið að kaupa frekar".

Þetta er allt hið áhugaverðasta mál.